Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου: “Έκφρασις μοναχικής εμπειρίας”

Η Ιερά Μονή Αγίου Αντωνίου του Μεγάλου, που έχει ιδρυθή από τον Γέροντα Εφραίμ τον Φιλοθεΐτη, στην Αριζόνα των Ηνωμένων Πολιτειών, εξέδωσε βιβλίο για τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή στην αγγλική γλώσσα, για την οικοδομή των Ορθοδόξων της Αμερικής. Το κείμενο του Σεβασμιωτάτου που ακολουθεί γράφηκε κατόπιν παρακλήσεως της Ιεράς Μονής και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της ως κριτική για το συγκεκριμένο βιβλίο.

Συχνά διαβάζω το βιβλίο “έκφρασις μοναχικής εμπειρίας” που είναι συλλογή επιστολών του μακαριστού Γέροντος Ιωσήφ, του Σπηλαιώτου και ησυχαστού προς μοναστάς, ησυχαστάς, ερημίτας και κοσμικούς, και βρίσκω πολύ μεγάλη πνευματική ωφέλεια. Μάλιστα δε οι επανειλημμένες εκδόσεις του βιβλίου αυτού, που είναι εφάμιλλο των ασκητικών συγραμμάτων που έχουν καθιερωθή στην ασκητική γραμματεία, δείχνει το ενδιαφέρον των εραστών της μοναχικής ζωής και πολιτείας, αλλά και την ωφέλεια που προξενεί στους αδελφούς Χριστιανούς, μοναχούς και κοσμικούς.

Δεν είχα την εξαιρετική τιμή και ευλογία να γνωρίσω τον μακαριστό Γέροντα Ιωσήφ, αλλά όμως τον αισθάνθηκα και τον αγάπησα μέσα από τα κείμενα που δημοσιεύονται στο βιβλίο “έκφρασις μοναχικής εμπειρίας”, από την ζωή των πνευματικών του παιδιών και τις διηγήσεις που άκουγα γι’ αυτόν από τους μοναχούς που τον γνώρισαν από κοντά. Έχω δε και την μαρτυρία του αειμνήστου μεγάλου Γέροντος Αρχιμ. Σωφρονίου Σαχάρωφ, που τον γνώριζε, τότε που ησκείτο στα Καρούλια του Αγίου Όρους και ο Γέρων Ιωσήφ ησκείτο σε σπήλαια του Αγίου Όρους.

Δεν είναι εύκολο να καταγράψω πλήρως τις σκέψεις μου από την ανάγνωση του πνευματικοτάτου βιβλίου “έκφρασις μοναχικής εμπειρίας”, γιατί, όταν πλησιάζη κανείς τις συγγραφές πεπειραμένων αγίων Πατέρων, αισθάνεται πραγματική αμηχανία, επειδή τότε πραγματικά πλησιάζει μια γη πυρός, έναν τεράστιο πυρηνικό αντιδραστήρα, μέσα στον οποίο σπάζουν όλα τα συμβατικά θερμόμετρα. Πρέπει κανείς να βρίσκεται στην ίδια προοπτική ή να προσεγγίζη κάπως την αγιοπνευματική ζωή που ζούσε ο αείμνηστος Γέροντας, ερημίτης και ησυχαστής, για να μπορή να εκφρασθή κατάλληλα. Απλώς θα επιχειρήσω να καταθέσω μερικές σκέψεις μου με τις ευχές του Γέροντα και συγχρόνως να προτρέψω τον αναγνώστη να μην σταθή σε αυτές, αλλά να προχωρήση στην ανάγνωση των θαυμασίων επιστολών του αειμνήστου Γέροντος Ιωσήφ.

1. Διαβάζοντας κανείς τις επιστολές του ησυχαστού Γέροντος Ιωσήφ, αισθάνεται ότι εξέρχεται από αυτές μία οσμή θεολογίας, ότι πρόκειται δηλαδή για θεολογικά κείμενα. Δυστυχώς έχουμε σχηματίσει την εντύπωση ότι η θεολογία είναι υψηλές θεωρίες, επιστημονικές θεολογικές αναλύσεις, κατανόηση των θεολογικών όρων, παράθεση ιστορικών θεολογικών γεγονότων κλπ. Όμως, η πραγματική Ορθόδοξη θεολογία είναι εμπειρία, είναι γνώση του Θεού που δίδεται σε εκείνον του οποίου η καρδιά και ο νούς έχουν καθαρθή και φωτιστή. Θεολόγοι, κατά την διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, είναι οι “διαβεβηκότες εν θεωρία”, και κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο είναι κυρίως οι θεόπτες. Στην Καινή Διαθήκη η θεολογία ταυτίζεται με την Προφητεία και ο θεολόγος με τον Προφήτη, ο οποίος δέχεται τον δοξασμό, μετέχει δηλαδή της δόξης του Θεού.

Με αυτήν την έννοια ο αείμνηστος Γέροντας Ιωσήφ, όπως φαίνεται στο βιβλίο αυτό που σχολιάζουμε, είναι ένας θεολόγος, που γνωρίζει τον Θεό εξ εμπειρίας και οδηγεί απλανώς τους ανθρώπους σε αυτήν την γνώση, που ταυτόχρονα είναι κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό. Είναι εκφραστικός ένας λόγος του: όταν ο άνθρωπος προσεύχεται νοερά τότε έρχεται Χάρις “πολλή, ως αύρα λεπτή, ως ευώδης βιαία πνοή. Και πλημμυρίζει εις όλον το σώμα, και τέμνεται η ευχή. Παύουν τα μέλη. Και μόνον ο νούς θεωρεί μέσα εις άπλετον φώς. Γίνεται ένωσις Θεού και ανθρώπου. Δεν δύναται να χωρίση αυτός εαυτόν, όπως το σίδερον, προτού βληθή εις το πυρ λέγεται σίδηρον. Όταν ανάψη και κοκκινίση είναι ένα με την φωτιά”.

Όλη η ύπαρξη του Γέροντος Ιωσήφ είναι θεολογική, όπως φαίνεται από κάθε λέξη και κάθε φράση που χρησιμοποιεί. Αναγεννημένος ο ίδιος πνευματικά βλέπει την ανακαίνιση όλης της κτίσεως. Ως θεολόγος που είναι βλέπει και την κτίση να θεολογή, γιατί με την καθαρή καρδιά του βλέπει τους λόγους των όντων, τους πνευματικούς λόγους, την άκτιστη ουσιοποιό και ζωοποιό ενέργεια του Θεού στην κτίση, όπως αναλύει θαυμάσια ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής. Είναι χαρακτηριστικό ένα μικρό απόσπασμα του Γέροντος Ιωσήφ: “Ελθέ το νυν έστω και μίαν ημέραν. Να θεολαλήσωμεν και θεολογήσωμεν, να απολαύσης όπερ νοσταλγείς. Να ακούσης τα άγρια βράχια, τους μυστικούς σιωπηλούς θεολόγους να σού αναπτύσσουν βαθέα νοήματα και να οδηγούν καρδίαν και νουν προς τον Κτίστην. Μετά την άνοιξιν είναι ωραία εδώ· όπως το Άγιον Πάσχα έως της Παναγίας τον Αύγουστον. Θεολογούσιν οι άφωνοι θεολόγοι, τα ωραία βραχάκια και όλη η κτίσις”. Στα άγρια βραχάκια βλέπει τους μυστικούς θεολόγους, όπως τα αγιογραφεί ο ιερός αγιογράφος και τα παρουσιάζει να φωτίζωνται από τον Χριστό που βρίσκεται στο κέντρο της εικόνος.

Βασίλειος Στογιάννος, Καθηγητής Ιστορίας των χρόνων & της Ερμηνείας της Καινής Διαθήκης Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. Η μεταμόρφωση του Χριστού και η σημασία της για μας

Η Μεταμόρφωση δεν είναι από τις εορτές που το περιεχόμενό τους μπορεί να εξαντληθεί στην ανάμνηση ενός γεγονότος. Η ευρύτητα του εορτασμού είναι ανάλογη και με το θεολογικό και σωτηριολογικό περιεχόμενο της εορτής. Η Εκκλησία έθεσε τη Μεταμόρφωση του Χριστού εορτολογικά στο κέντρο του διαστήματος από το Πάσχα μέχρι τα Χριστούγεννα. Χονδρικά μεσολαβεί περίπου το ίδιο διάστημα -τέσσερις μήνες- ανάμεσα στις τρεις μεγάλες Δεσποτικές εορτές. Η Μεταμόρφωση, μαζί με την Ενανθρώπιση και το Πάσχα, είναι ένας από τους πνευματικούς σταθμούς της ανθρώπινης πορείας μέσα στο χρόνο. Κι αυτό δείχνει πως η Εκκλησία δεν θεώρησε ποτέ τη Μεταμόρφωση ως ένα απλό θαύμα, αλλά ως μία πράξη του Χριστού τής ίδιας σημασίας για την σωτηρία μας με την Ενσάρκωση και την Ανάσταση. Γι’ αυτό πρόταξε την νηστεία, γι’ αυτό περικύκλωσε την κυρία ημέρα της εορτής με προεόρτια και μεθέορτα.

Μια και τόσο μεγάλη είναι η εορτή, καλό θα είναι να μιλήσουμε λίγο για το νόημά της, έτσι που ο εορτασμός μας να έχει μια σωστή θεμελίωση και να μην εξαντλείται στην τήρηση των πατροπαράδοτων εθίμων.

Η Μεταμόρφωση του Χριστού είναι ένα επεισόδιο από την επίγεια δράση του, που έλαβε χώρα λίγο πριν από την πορεία του προς την Ιερουσαλήμ, πορεία που απέληξε στο Πάθος και την Ανάσταση. Μαζί με την Βάπτιση έχει κοινή την αποκάλυψη της αγίας Τριάδος. Μαζί με την Ανάσταση έχει κοινή την αποκάλυψη της δόξας του Θεού. Μαζί με την Πεντηκοστή έχει κοινή την δημιουργική επενέργεια του Παρακλήτου.

Είναι αποκάλυψη του Θεού προς τον άνθρωπο η Μεταμόρφωση, που βοηθά στη σωτηρία μας με τη σωστή θεογνωσία και ανθρωπογνωσία που παρέχει. Αποκαλύπτεται σ’ αυτήν ποιός είναι ο Χριστός, αλλά συγχρόνως και ποιός είναι ο άνθρωπος και που βαδίζει η ιστορία μας. Αυτά τα τρία σημεία θα δούμε στη συνέχεια -χωρίς φυσικά και να εξαντλούμε το νόημά της.

Μας δείχνει η Μεταμόρφωση ποιoς είναι ο Χριστός. Πολλοί σύγχρονοί μας έχουν για τον Χριστό την πλανεμένη αντίληψη πως είναι ένας μεγάλος δάσκαλος ή ένας ηθικολόγος. Η Μεταμόρφωσή του όμως αποκαλύπτει ότι είναι Υιός του Θεού. Η αλλαγή της μορφής του, το θεϊκό άκτιστο φως που το περιτριγύρισε, η ουράνια φωνή του Πατρός που μαρτύρησε για τη θεϊκή του φύση, όλα δείχνουν ότι είναι Θεός. Μπορεί να έζησε ανάμεσά μας με την μορφή δούλου, μπορεί από αγάπη για μας να υπέμεινε το σταυρικό θάνατο, δεν παύει όμως ούτε στιγμή να είναι ο Λόγος του Θεού που ενανθρώπησε, δίδαξε, έπαθε και αναστήθηκε από απέραντη αγάπη για το πλάσμα του, τον άνθρωπο. Επειδή είναι Θεός, γι’ αυτό είναι και σωτήρας μας. Επειδή είναι Θεός, γι’ αυτό τα λόγια του και η ζωή του είναι δεσμευτικά για τους πιστούς. Επειδή είναι Θεός, γι’ αυτό η ζωή και το έργο του είναι το κέντρο της πίστεώς μας.

Ο Χριστός Μεταμορφώνεται και μεταμορφώνει!

Πηγή:http://sophia-siglitiki.blogspot.gr/

Σήμερα βρέθηκα στο Κοιμητήριο που αναπαύεται ο κατά σάρκα πατέρας μου.

Υπήρχε μια αναστάτωση. Κάποιοι πήραν από τους τάφους όλα τα μπουκάλια με το ελαιόλαδο που ανάβονται τα καντήλια των κεκοιμημένων.

Έγινε ένας διάλογος στη «γειτονιά» των τάφων με τους λοιπούς παρισταμένους. Ανάλυση του περιστατικού ο ένας, «κακιούλες» ο άλλος…. τα γνωστά! Κάποιος δεν μιλούσε καθόλου.

Ένας άλλος τον ρώτησε… «Μα δεν μιλάς;».

Ο Χριστιανός αυτός ανασήκωσε το κεφάλι και είπε: «Τώρα που μας πήραν τα μπουκάλια με το λάδι θα σας παρακαλέσω να φέρνετε ακόμα μεγαλύτερα!!!».

«Γιατί ρε Τάδε» τον ρώτησε κάποιος τρίτος.

Και η απάντηση ήταν:

«Για να βρεθούν άνθρωποι να πάρουν το λάδι από τα μνήματα σημαίνει πως ο κόσμος πεινάει! Βοηθήστε έτσι διακριτικά!».

Η συζήτηση έπαψε με ηρεμία και προβληματισμό.

Με χαμόγελο βρήκαμε μια μπουκάλα λάδι και ανάψαμε από την ίδια όλοι μας τα καντήλια των ανθρώπων μας.

Ήταν η πρώτη φορά που είδα κεκοιμημένους να Κοινωνούν!
Μεγάλη η Πίστη μας!!!

Αν θέλει, ακόμα και το πρόβλημα το κάνει αγιασμό!

Ακόμα και το περίεργο, το κάνει καλό λογισμό.
Ακόμα και τον εγωισμό, τον κάνει Κοινωνία.

Δόξα τω Θεώ!!!

Καθώς δυνάμεθα βλέπουμε και φέτος τον Χριστό να Μεταμορφώνεται και να μεταμορφώνει!»

Βασίλειος Σκιαδάς Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος ως πηγή θεογνωσίας

Οι άγιοι Πατέρες καθόρισαν να γιορτάζεται η μεγάλη δεσποτική γιορτή της Θείας Μεταμορφώσεως την 6η Αυγούστου, δηλαδή σαράντα ήμερες πριν από την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Έκριναν αναγκαία τη μετάθεση της γιορτής, γιατί δεν ταίριαζε ο πανηγυρικός της χαρακτήρας με την πένθιμη περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής, στη διάρκεια της οποίας είχε γίνει. Κι έγινε τότε για να προετοιμάσει τους Αποστόλους για τη δοκιμασία του Θείου Πάθους, αλλά και για να επιβεβαιώσει κατά κάποιο τρόπο την προαιώνια δόξα Του.

Η ΘΕΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ

 Ο Θεάνθρωπος Χριστός δεν έλαβε κατά τη Θεία Μεταμόρφωση κάτι που δεν είχε. Αντίθετα, οι Απόστολοι ξέφυγαν για λίγο από τα δεσμά του χρόνου και του χώρου και γεύτηκαν την πραγματικότητα της θείας δόξας, «καθώς ηδύναντο». «Το φως της Θείας Μεταμορφώσεως», γράφει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, «αν και έγινε ορατό με τα σωματικά μάτια για λίγο χρόνο πάνω στη μικρή κορυφή ενός όρους, δε δημιουργείται, ούτε φθείρεται, ούτε συλλαμβάνεται με τις αισθήσεις του ανθρώπου. Το είδαν όμως οι μαθητές, γιατί υπέστησαν μια εναλλαγή των αισθήσεων τους που έγιναν πνευματικές από σαρκικές». Με άλλα λόγια το μυστήριο της απερινόητης Τριαδικής Θεότητας αποκαλύφθηκε μέσα από τις άκτιστες ενέργειες της τόσο, όσο μπορούσαν να αντέξουν τα έκπληκτα μάτια των Αποστόλων κι ακόμη πιο πολύ τα δικά μας βεβαρημένα από την αμαρτία πρόσωπα. Γεύση λοιπόν αθανασίας καί βίωση της αιωνιότητας αποτελούσε για τους θνητούς Μαθητές, αλλά και για μας η Μεταμόρφωση του Σωτήρος.

ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ 

Ο ίδιος ο Κύριος είχε δηλώσει νωρίτερα ότι από τον κύκλο των μαθητών Του κάποιοι θα έβλεπαν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται «εν δυνάμει» (Ματθ. 16,28). Ο προφητικός αυτός λόγος του Σωτήρος πραγματοποιήθηκε κατά τη Μεταμόρφωση, όταν οι τρεις μαθητές αξιώθηκαν να δουν το έκπαγλο φως της θεότητας Του. Το έκτακτο εκείνο φαινόμενο, δηλαδή, το άκτιστο φως που περιέβαλε τη μορφή του Σωτήρος, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μία από τις βασικές άκτιστες ενέργειες της Μίας αλλά Τρισυπόστατης Θεότητας. Ήταν το αιώνιο, το ατελεύτητο, το εκτός τόπου και χρόνου φως της θεότητας.

Ήταν το ίδιο το φως της Αναστάσεως που γέμισε το κενό μνημείο κι έκανε ορατό ό,τι ήταν μέσα σ’ αυτό, παρά το σκοτάδι της νύχτας εκείνης. Το φως αυτό έκανε τις μυροφόρες γυναίκες να διακρίνουν τους αγγέλους και να συνομιλήσουν μαζί τους. Η θέα αυτή του ακτίστου φωτός ήταν η ανώτερη εμπειρία του Θεού που μπορούσαν να λάβουν οι άνθρωποι. «Ας θυμηθούμε τη ρήξη που επήλθε το 14ο αιώνα ανάμεσα στον εκπρόσωπο της θρησκευτικής φιλοσοφίας δυτικό μοναχό Βαρλαάμ τον Καλαβρό καί τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά με αφορμή το φως της Θείας Μεταμόρφωσης. Η αντιπαλότητα εκείνη βασικά στράφηκε στο αν οι θείες ενέργειες είναι κτιστές ή άκτιστες. Τελικά οι πνευματικοί αγώνες του αγίου Γρηγορίου για τις άκτιστες θείες ενέργειες δικαιώθηκαν από την Εκκλησία. Ποτέ όμως δε μπόρεσαν να εννοήσουν το σοφό θεολόγο και ασκητή, άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, όσοι σκέπτονται με ανθρωποκεντρικά και σχολαστικά κριτήρια, όπως ο τότε αντίπαλος του Βαρλαάμ. Οι βασικές όμως διδασκαλίες του Παλαμά περί διακρίσεως ουσίας και ενεργειών του Θεού και κοινωνίας του ανθρώπου με τις άκτιστες θείες ενέργειες δεν έπαψαν να βρίσκονται στο επίκεντρο της ορθόδοξης πνευματικότητας. Πάντοτε ο Θεός της Αποκαλύψεως και της λατρευτικής εμπειρίας ήταν αντιμέτωπος με το Θεό της φιλοσοφίας. Συμπερασματικά θα λέγαμε πως το φως που εξέπεμψε η θεία μορφή του Σωτήρος κατά τη μεταμόρφωση καί το όποιο καταθάμπωσε τους Μαθητές, δεν ήταν η άμέθεκτη και απρόσιτη θεία ουσία, αλλά ήταν η μεθεκτή, προσιτή και άκτιστη θεία ενέργεια.

Το Όρος Θαβώρ (Μεταμόρφωση Σωτηρος).mp4

"Η μεταμόρφωση του Σωτήρος Χριστού"

 (του Γεωργίου Πατρώνου)

Εισαγωγικά

Η σημερινή εορτή της Μεταμορφώσεως του Κυρίου θεωρείται ως μια από τις σημαντικότερες του εορτολογικού κύκλου των Δεσποτικών εορτών, ιδιαίτερα στην Ορθόδοξη Παράδοση, γιατί έχει μιαν άμεση αναφορά στην τελείωση και θέωση του ανθρώπου, που είναι και η εσχατολογική προοπτική της θείας Οικονομίας. Όλα τα γεγονότα της ζωής και δράσης του Ιησού Χριστού αναφέρονται στη λύτρωση και τη σωτηρία του κόσμου.

Η μεταμόρφωση, όμως, πέρα από τη χριστολογική σημασία που φανέρωσε σε όλους την επί της γης δόξα του Κυρίου, έχει και μια βαθύτατη ανθρωπολογική σπουδαιότητα αφού δείχνει προς τον σκοπό της πνευματικής πορείας, που είναι η θέωση και η δοξοποίηση του καθενός ανθρώπου.

Η σημερινή ευαγγελική περικοπή είναι άκρως ενδιαφέρουσα για δύο σημαντικούς λόγους: και για τον ιστορικό ρεαλισμό της περιγραφής του γεγονότος της μεταμόρφωσης, αλλά και για το βαθύτατο θεολογικό νόημα που εμπεριέχει και που αναφέρεται στον άνθρωπο και στην προοπτική της ιστορικής του πορείας. Η εορτολογική παράδοση, μάλιστα, εμμένει όχι μόνο στην ιδιάζουσα θεολογική ερμηνεία που προβάλλεται, αλλά και στη συμβολικότητα του γεγονότος με την αναφορά και τη συσχέτιση του γεγονότος της μεταμόρφωσης με το όρος Θαβώρ. Έτσι το

Θαβώριο όρος παίρνει τη θέση συμβόλου λειτουργικού και επισημαίνει το σημείο αναφοράς στην αγιαστική και θεοποιητική πορεία όλων μας.

Η μεταμόρφωση του Κυρίου και η προοπτική της μεταμόρφωσης του καθενός ανθρώπου βρίσκονται σε οργανική και λειτουργική σχέση μεταξύ τους. Έχουμε συνάντηση του θείου και του ανθρώπινου, του κτιστού και του ακτίστου . Η μεταμόρφωση βρίσκεται σε άμεση σχέση με την ενανθρώπηση. Ο Θεός γίνεται «ως εις εξ ημών» και η μεταμόρφωση φανερώνει αυτό που πρέπει να γίνουμε εμείς. Στην θαβώριο μεταμόρφωση μετέχει ο Θεός και ο άνθρωπος. Μετέχει όλη η φύση και η κτίση. Μεταμορφώνεται το πνεύμα αλλά και το σώμα. Πρόκειται για τη μεταμόρφωση του όλου ανθρώπου και της καθόλου δημιουργίας. Έχει, επομένως, η μεταμόρφωση καθολική σημασία. Γι' αυτό και δεν πρέπει να κατανοείται η μεταμόρφωση ως περιπτωσιακό γεγονός και ως αναφερόμενο στα πνευματικά και στα επιμέρους μόνο θέματα του ανθρώπου και της ζωής του. Πολύ περισσότερο δεν πρέπει να κατανοείται ως γεγονός που αναφέρεται αποκλειστικά και μόνο στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

τελειότητα των αρετών.

Και διδασκαλία για εκείνους πού λένε, ότι δεν είναι δυνατόν εκείνοι πού βρίσκονται μέσα στις φροντίδες του κόσμου να φτάσουν στην τελειότητα των αρετών.
Και διήγηση επωφελής στην αρχή.
Αδελφοί και πατέρες• είναι καλό να διακηρύτταμε σε όλους το έλεος του Θεού και να φανερώναμε στους πλησίον μας την ευσπλαχνία  και την ανείπωτη αγαθότητα του Θεού προς εμάς. «Εγώ λοιπόν, καθώς το βλέπετε, μήτε νηστείες έκανα, μήτε αγρυπνίες, μήτε χαμαικοιτίες, Αλλά μόνο ταπεινώθηκα και ο Κύριος σύντομα με έσωσε», λέει ο θειος Δαβίδ. Και μπορεί να πει πολύ πιο σύντομα. «μόνο πίστεψα, και με δέχτηκε ο Κύριος» Επειδή είναι πολλά αυτά που μας εμποδίζουν να αποκτήσουμε την ταπείνωση, να βρούμε όμως την πίστη δεν μας εμποδίζει τίποτε.
Γιατί αν το θελήσομε ολόψυχα, ευθύς ενεργεί μέσα μας η πίστη αφού  είναι δώρο του θεού και φυσικό προσόν, αν και υπόκειται στην αυτεξουσιότητα της προαιρέσεως μας. Γι’ αυτό ακόμη και οι Σκύθες και οι βάρβαροι πιστεύουν ο ένας τα λόγια του αλλού. Και για να σας δείξω στην πράξη την ενέργεια της ενδιάθετης πίστεως και να βεβαιώσω όσα είπα, ακούστε να σας διηγηθώ κάτι πού άκουσα από κάποιον πού δεν ψεύδεται.